حقوق زن [ بررسی جامع حقوق مادی و معنوی زن در زندگی زناشوئی ]

زن بر شوهر خود دارای حقوقی است که بخشی از آنها حقوق معنوی و برخی دیگر حقوق مادی می باشند .

حقوق زن

حقوق معنوی آنها عبارتند از :

1 – معاشرت و رفتار مشروع

زنان موهبتی خدایی اند که در نزد شوهرانشان به امانت گذاشته شده اند و حُسن معاشرت و برخورد لفظی و عملی صحیح و محترمانه شوهر با او واجب است ؛ زیرا خداوند متعال فرموده اند :

﴿ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ کَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئًا وَیَجْعَلَ اللَّهُ فِیهِ خَیْرًا کَثِیرًا ﴾ (النساء : 19)

« با زنان به روشی پسندیده معاشرت کنید ، اگر آنها را دوست نمی داشتید ( با آنان مدارا کنید ) زیرا ممکن است از چیزی بدتان بیاید ، اما خداوند خیر و برکت بسیاری را در آن قرار داده است .»

همچنین رسول خدا (ص) فرموده اند :

« هیچ مردی نباید با همسرش دشمنی کند و او را آزار دهد ، اگر یکی از اخلاق او را نپسندد ، ممکن است از اخلاق دیگر او راضی باشد .»

همچنین رسول خدا (ص) در مورد حسن رفتار با زنان تأکید نموده و فرموده اند :

« مؤمنانی ایمانشان کاملتر است که اخلاقشان بهتر باشد و بهترین شما آنهایی هستند که با همسران خود بهترین رفتار را داشته باشند .»

همچنین فرموده اند :

« بهترین شما آنهایی هستند که با زن و فرزندان خود بهترین رفتار را داشته باشند و من برای خانواده ام از همه شما بهترم .»

معاشرت و رفتار خوب این است که : مرد در رفتار با همسرش از بهترین کلمات و پسندیده ترین کردار استفاده کند و به هیچ وجه با گفتار و رفتار خود او را مورد اذیت و آزار قرار ندهد و به کرامت و شخصیت و منزلت او بی احترامی ننماید و با خشم و خشونت با او برخورد نکند و در مورد مخارج زندگی او را در حد توان راضی نگاه دارد و از خسیسی و بخل پرهیز کند و در حضور او از زنان دیگر تعریف و تمجید ننماید و این یکی دیگر از حقوق زن است . زیرا خداوند متعال می فرماید :

( وَلَا تُمْسِکُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ یَفْعَلْ ذَلِکَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ) _ (البقره : 231 )

« تنها به خاطر اذیت و آزارشان آنها را نگاه ندارید و هر کس چنین کند براستی به خویشتن ستم کرده است .»

حُسن رفتار و معاشرت مطلوب هنگامی که مرد دارای چند همسر باشد ، بیشتر مورد تأکید قرار گرفته است . در مسائل مادی و معاشرت باید عدالت و دادگری را مراعات نماید و همچنان که پیشتر نیز گفته شد تک همسری اساس و محور تشکیل خانواده است و خداوند متعال مردان را به اکتفا به یک همسر زمانی که نگران عدم مراعات عدالت باشند دستور فرموده است :

(  فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَهً ) _ ( النساء : 3 )

« اگر نگران آن بودید که نتوانید به عدالت رفتار کنید ، به یک همسر اکتفا کنید .»

عدالتی که مرد موظف به مراعات آن است ، رعایت عدالت مادی و معنوی در حد توان میان آنهاست و نباید یکی از آنها را بر دیگری در غذا و لباس و مسکن و معاشرت ، ترجیح بدهد و تنها تمایل قلبی و غیر ارادی است که مانعی ندارد .

چنانچه مردی دارای دو همسر است و قصد دارد یکی از آنها را به همراه خود به سفری ببرد ، باید صادقانه میان آنها قرعه کشی نماید و رسول خدا (ص) به هنگام به همراه بردن یکی از آنها ابتدا همین کار را انجام می داد . حقوق زن

اما مساوات در عشق و محبت و تمایل قلبی همچنان که پیشتر نیز گفته شد چون خارج از اراده و توان انسان است به شرطی که در اخلاق و رفتار و عمل به زیان دیگری نشود ، مانعی ندارد ؛ زیرا خداوند متعال می فرماید :

( وَلَنْ تَسْتَطِیعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَیْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِیلُوا کُلَّ الْمَیْلِ فَتَذَرُوهَا کَالْمُعَلَّقَهِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ کَانَ غَفُورًا رَحِیمًا ) _ ( النساء : 129 )

« شما نمی توانید ( از نظر محبت قلبی ) میان زنان دادگری (کامل) را رعایت کنید . هر چند همه کوشش و توان خود را به کار بگیرید . ولی ( از زنی که میانه خوبی با او ندارید ) بطور کلی دوری نکنید و او را سرگردان و بلاتکلیف ننماید . اگر میان خود صفا و صمیمیت را زنده نمایید و پرهیزکاری را پیشه کنید ، خداوند براستی بخشاینده و مهربان است .»

عدالتی که انجام آن غیر ممکن است « عدالت » در دوست داشتن است که انسان مکلّف به مراعات آن نیست ؛ زیرا حضرت عایشه رضی الله عنها روایت نموده که رسول خدا (ص) فرموده اند : « پروردگارا این عدالتی است که از دست من بر می آید و در مورد آنچه که نمی توانم مرا مورد ملامت قرار مده .»

اما مراعات عدالت در معاشرت و ماندن شبانه در خانه هر یک از آنها هر چند سالمند و بیمار هم باشند ، واجب است . و اساس تقسیم زمان ماندن در شب است و روز ، تابعی ار آن است .

اما اگر یکی از آنها با میل و رضایت خود حق خود را به دیگری بخشد ، مسؤولیتی متوجه شوهر نیست . زیرا پیشتر روایتی را نقل کردیم که حضرت عایشه فرموده است : « هنگامی که بیماری رسول خدا شدّت گرفت ، از همسرانش اجازه خواست که در منزل من باشد و من از او پذیرایی کنم و آنان نیز به او این اجازه را داده اند .» ستم به زنان و عدم مراعات حق مادی و معنویشان حرام است .زیرا رسول خدا فرموده اند :

در ناصح یار بخوانید!  نفقه زن [ انواع، شرایط، نحوه مطالبه و نحوه محاسبه میزان نفقه در قانون مدنی ]

« هر کس دارای دو همسر باشد و یکی را بر دیگری ترجیح بدهد ، روز قیامت وقتی که بر انگیخته می شود یک طرف بدن او فلج و افتاده است .»

2 _ محافظت از کرامت زن

در زندگی خانوادگی زن و مرد شخصیت یکدیگر را کامل می نمایند و هر چیزی که کرامت و شخصیت یکی از آنها را حفظ نماید یا آن را خدشه دار بکند ، بر روی دیگری تأثیری مستقیم دارد . از آنجا که مرد نسبت به زن معمولآ از توانایی جسمی و ارادی بیشتری برخوردار است ، لازم است از حرمت و کرامت زن و شریک زندگی خویش پاسداری کند و با هر چیزی که ممکن است موجب زیان و آزار به منزلت خانواده بشود ، مقابله نماید . حقوق زن

غیرت مرد نسبت به همسر خود پدیده‌ای فطری و طبیعی است .روز سعد بن عباده و رضی الله عنه رسول خدا پرسید : اگر مردی را همراه با همسرم ببینم اجازه دارم با نوک شمشیرم شکم او را پاره نمایم ؟ رسول خدا (ص) خطاب به اطرافیان فرمود : ممکن است از غیرت سعد در شگفت شده باشید ، اما من به خاطر احترامی که خداوند برای حرمت انسان ها قائل است از او بیشتر حساسیت دارم ؛ زیرا خداوند اعمال زشت پنهان و آشکار را حرام گردانیده است .

رسول خدا (ص) فرموده است : «سه نفر و هیچگاه به بهشت راه نخواهند داد : مردی که بد کاری زن خود را ببیند و آن را تحمل کند یا او را به آن کار تشویق نماید ، زنانی که خود را به شکل مردان در می آورند و شراب خواران حرفه ای . »خدمت رسول خدا گفته شد : یا رسول الله (ص) ما می‌دانیم شراب خوار چیست اما آدم «دیوث» چگونه آدمی است ؟ فرمود : مردانی هستند که به رفت و آمد ناروای مردان دیگر با همسرش اهمیت نمی‌دهند .

مرد موظف است به زن خود احترام بگذارد و از هرگونه گفتار و کرداری که موجب ناراحتی او می شود پرهیز نماید . زیرا زنان هم انسانهایی با حرمت و کرامت اند و نباید همچون برده و خدمتکار با آنها برخورد بشود و تنها با نگاه لذت های جسمی به آنها نگاه بشود . و این آدمهای نا اهل و نا آگاهند که با زنان ، با بی حرمتی و توهین و استهزاء برخورد می کنند ؛ زیرا خداوند متعال فرموده است :

( وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ ) (الاسراء : 70) « ما فرزندان آدم را محترم و گرامی گردانیده ایم .»

3 _ برآورده نمودن نیاز همسر

مرد روابط خانوادگی را بر اساس مصلحت و منفعت مشترک قرار می دهد ، زن نیز همچون مرد نیاز به تامین و تکمیل غریزه جنسی دارد و مرد لازم است در جهت برآورده نمودن و کامل گردیدن نیازش ، تنها در فکر خود نباشد و به او هم توجه کند ، تا زمینه توجهش را به دیگران از میان بردارد و در واقع پیشگیری از مشکل بسیار بهتر از پرداختن به حل آن است . حقوق زن

این حق زنان حقی ثابت است که در سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مورد تاکید قرار گرفته است . از عبدالله بن عمرو روایت شده که رسول خدا (ص) فرموده است : عبدالله شنیده ام همه روزها را روزه و بسیاری از اوقات شب را به نماز شب می پردازی ؟ گفتم : بله صحیح است یا رسول الله (ص) ! او فرمود این کار را مکن ! گاهی برخی از روزها را روزه بگیره برخی از روزها را از گرفتن روزه خودداری کن ! و برخی از شب ها را نماز بخوان و شب های دیگر را استراحت کن  .زیرا جسم و چشمان و همسرت هر کدام حق و حقوقی برعهده دارند وحق هر یک را به خوبی ادا کن .رسول خدا (ص) از این طریق خواستند که توجه مسلمانان را به مسئولیت خود در برابر تامین نیازهای طبیعی خود به همسر جذب نمایند .

تا جایی که قیام به مسئولیت زناشویی به عنوان نوعی عبادت به شمار می آید و در مقابل آن اجر و پاداش نصیب او می شود .زیرا رسول (ص) فرموده است : « همبستری شما با همسران خود احسان و صدقه است .» خدمت ایشان گفته شد : یا رسول الله (ص) ما که به خاطر تامین نیاز طبیعی خود با همسرانمان همبستر می شویم ، پاداش اخروی هم خواهیم داشت ؟! رسول خدا (ص) فرمودند :«اگر از راه حرام این کار را انجام می دادید ، مگر مورد مجازات قرار نمی گرفتید ؟ و ادای این مسئولیت از طریق حلال و روا هم دارای اجر و پاداش است».

4 _ حفظ اسرار زناشوئی

یکی دیگر از حقوق زن که بر دوش همسر خود دارد آن است که در مورد مسائل خصوصی میان آنها چیزی را برای دیگران بازگو ننماید . زیرا امام مسلم از ابوسعید خدری نقل نموده است که : رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم فرموده است  : بهترین جایگاه روز قیامت متعلق به مردانی است که با همسران خود همبستر می شوند و سپس اسرار همبستری را برای دیگران بازگو نمی‌نمایند .

حقوق مادی زنان

مهمترین حقوق زن ، حقوق مادی است که خود عبارتند از :

در ناصح یار بخوانید!  طلاق به دلیل ازدواج مجدد شوهر

1 _ مهریه

مهریه
مهریه

مهریه یکی از مهمترین و اساسی ترین حقوق زن است . مهریه مالی است که به محض عقد و معاشرت بر عهده مرد قرار می گردد و زن استحقاق آن را پیدا می نماید . همچنان که گفته شد پس از عقد صحیح مهریه بر شوهر و برای زن واجب می شود و جزء حقوق زن است ؛ زیرا خداوند متعال می فرماید :

( فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَهً ) _ ( النساء : 24 )

« اگر با زنی ازدواج کردید و با او همبستر شدید مهریه اش را به طور کامل بپردازید و این فریضه ای خدایی است ».

هدف از مهریه اظهار اهمیت عقد ، ازدواج ،اکرام و احترام به شخصیت زن و اظهار حسن نیت و صداقت مرد برای ازدواج با او و زمینه ای برای دوام معاشرت و زندگی زناشویی است و علت این که مرد باید متعهد به پرداخت مهریه بشود این است که معمولآ مردها با توجه به کار و تجارت و درآمد حاصل از آن توانایی مالی شان بیشتر از زنان است و معمولا زنان در صورت جدایی یا فوت همسر بیشتر به توشه و سرمایه مادی احتیاج پیدا می‌کنند .

خداوند متعال فرموده اند :

( الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ) _ (النساء : 34 )

« مردان (مسئولیت) سرپرستی و خدمت زنان را برعهده دارند ، زیرا خداوند برخی را( به خاطر توانایی های جسمی و ارادی) بر برخی دیگر برتری بخشیده و نیز به این دلیل که (معمولآ مردان) از اموال خود (برای خانواده) هزینه می نمایند .»

اینک در غرب زنان باید مهریه را پرداخت کنند درست عکس فطرت بشری و توهین به شخصیت و کرامت زن و بهره‌کشی از اوست ؛زیرا زن مجبور است که مدت های زیادی را برای جمع‌آوری مهریه به کار و تلاش بپردازد و چنانچه موفق به این کار نشود ممکن است دچار انحراف و بردگی جنسی بشود.

حق زن – مخارج زندگی

شرعآ مرد مکلف است که مواد غذایی ، لباس و مسکن مناسب را برای همسرش فراهم نماید چنانچه زن نیاز به پیشخدمت داشته باشد مرد نیز باید در حد توان و پیش خدمتی را برای او استخدام نماید و ابوالقاسم حنبلی می گوید :مرد باید نیازهای ضروری زن مانند لباس و خوراک او را فراهم کند .

فراهم نمودن مایحتاج زندگی همچنان که گفته شد بر مردان واجب است ؛ زیرا با توجه به مسئولیت های خانوادگی مکلف به تهیه مخارج زندگی نیست .

خداوند متعال می فرماید :

( أَسْکِنُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ سَکَنْتُمْ مِنْ وُجْدِکُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَیِّقُوا عَلَیْهِنَّ وَإِنْ کُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَیْهِنَّ حَتَّى یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ) _ (الطلاق :6)

« زنان را در جایی مسکن دهید که خود ساکن هستید و در توان دارید و به ایشان زیان نرسانید و در تنگنایشان قرار ندهید . اگر آنان باردار باشند خرج و نفقه ایشان را بپردازید تا زمانی که وضع حمل می نمایند » .

این آیه هر چند موضوع وجوب به تأمین نفقه زن ایرانی که در حال عده طلاق قرار دارد ، بیان می نماید ،اما به طریق اولی شامل زنانی هم می‌شود که طلاق داده نشده و در حال عده به سر نمی‌برند .

در احادیث بسیاری از سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به وجوب تامین مایحتاج ضروری  و حقوق زن اشاره شده است . از جمله ابو داود از معاویه قشیری نقل نموده که گفته است : به خدمت رسول خدا (ص) رسیدم و پرسیدم رأی شما در مورد همسران ما چیست ؟ فرمود : « از همان غذایی که می خورید به آنها بدهید و از همان پارچه ای که لباس خود را تهیه می کنید ، لباس آنها را هم تهیه نمائید و این حق زن است ، آنان را مورد ضرب و شتم قرار ندهید و با کردار و گفتار زشت و ناپسند با آنها رفتار ننمائید ».

همچنین امام مسلم نقل می نماید که : رسول خدا (ص) در حجه الوداع فرمود : « تهیه مخارج زندگی و لباس زنان بر عهده شماست .»

زنان  مسلمان هم لازم است اعتدال و میانه روی را در خرج و هزینه رعایت کنند و از ریخت و پاش خودداری نمایند . زیرا قرآن حکیم می فرماید :

( وَلَا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلَى عُنُقِکَ وَلَا تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا ) _ (الأسراء : 29 )

« دست خویش را بر گردنت بسته مدار ( و از کمک به دیگران خودداری مکن و بخیل مباش ) و بیش از حد هم گشاده دست مباش که سبب شود از کار بمانی و مورد ملامت (این و ان ) قرار بگیری و غمناک بگردی .»

همچنین خداوند متعال می فرماید :

( وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِیرًا * إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ وَکَانَ الشَّیْطَانُ ) ( الأسراء : 26 _ 27 )

« ریخت و پاشگر مباش * زیرا ریخت و پاشگران همنشینان شیطان ها می باشند .»

رعایت اعتدال در خرج و هزینه بر مرد هم واجب است زیرا در حدیثی آمده است : « خرج کردن آرام و مناسب نشانه آگاهی و درایت مرد است .»

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.