نفقه زن [ انواع، شرایط، نحوه مطالبه و نحوه محاسبه میزان نفقه در قانون مدنی ]

برابر ماده 1106قانون مدنی « در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است » . این مزیتی است که قانونگذار ایران برای زن قائل شده است و به موجب آن زن می تواند از شوهر مطالبه نفقه کند و در صورت لزوم از طریق مدنی و کیفری او را برای پرداخت نفقه تحت تعقیب قرار دهد .

نفقه چیست ؟

مطابق ماده 1107 قانون مدنی نفقه عبارت است از : همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن ، البسه ، غذا ، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض .

فلسفه این قاعده آن است که در اکثر خانواده های ایرانی زنان مال و درآمد کافی برای تأمین مخارج خود و شرکت در هزینه خانواده ندارند . وانگهی اداره خانه و امور داخلی خانواده که وظیفه ای بس بزرگ است به عهده آنهاست و زنان به کار اقتصادی دیگری که منبع درآمدی برای آنان باشد اشتغال نمی ورزند .

البته چنانکه در پیش گفتیم ، زن در صورتی استحقاق نفقه خواهد داشت که از مرد خود تمکین کند و به تعبیر دیگر ، وظایف زناشویی را انجام دهد ؛ نشوز زن مانع استحقاق نفقه است .

مفهوم و ماهیت حق زن بر نفقه

مفهوم نفقه زن 

ماده 1107 پیشین قانون مدنی در تعریف نفقه زوجه مقرر می داشت : « نفقه عبارت است از مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت که به طور متعارف با وضعیت زن متناسب باشد و خادم در صورت عادت زن به داشتن خادم یا احتیاج او به واسطه مرض یا نقصان اعضاء » .

چنانچه ملاحظه می شود ، ماده مذکور فقط مسکن و پوشاک و خوراک و اثاث خانه و خدمتگزار را ذکر کرده و از سایر چیزهایی که عرفآ مورد احتیاج زن است ، مانند هزینه دارو و درمان و آرایش و شستشو ، سخنی نگفته بود . ظاهر قانون حاکی از این بود که اینگونه هزینه ها ، چنانکه گروهی از فقهای امامیه گفته اند ، جزو نفقه نیست . لیکن قبول این نظر بر خلاف مصلحت خانواده و اجتماع می نمود و با ذوق سلیم و عرف هم چیزی که بر حسب متعارف مورد احتیاج زن باشد ، جزو نفقه است و مرد باید آن را برای زن فراهم کند .

از کلمه احتیاج که در ذیل ماده بکار رفته بود نیز این معنی استنتاج بود . بعضی از فقهای بزرگ امامیه ، مانند صاحب جواهر و صاحب مسالک ، نیز همین نظر را پذیرفته اند .صاحب جواهر بعد از انعقاد از کسانی که نفقه را منحصر به اشیاء معینی دانسته و مخصوصآ هزینه دارو ، عطر ، سرمه و حمام را استثناء کرده اند ، رجوع به عرف را برای تعیین محتوای نفقه مرجح می داند ؛ بویژه توضیح می دهد که اگر مبنای نفقه احتیاج زن باشد ، استثناء دارو و سایر اشیاء مذکور وجاهت ندارد .

خوشبختانه ماده 1107 ق . م . اصلاحی 1381 ابهام ماده پیشین را رفع کرده و نفقه زوجه را شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن دانسته و چنین مقرر داشته است : « نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن ، از قبیل مسکن ، البسه ، غذا ، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض . » تفاوت این ماده با ماده پیشین این است که اولآ با کاربرد عبارت « از قبیل » به حصری نبودن موارد مذکور تصریح کرده و ثانیآ « هزینه های درمانی و بهداشتی » را به نیازهای مذکور در ماده قبلی افزوده است .

به هر حال ، در نفقه زن ، چنانکه از ماده 1107 قانون مدنی بر می آید ، وضعیت و احتیاجات زن به طور متعارف ملاک عمل است نه وضعیت مرد . پس اگر زن از خانواده متمکنی باشد ، شوهر بناچار باید وسایل زندگی او را ، آنچنانکه شأن و وضع اجتماعی و خانوادگی او اقتضا می کند ، فراهم آورد .

دیوان عالی کشور در رأی شماره 23/292 این نظر را نیز به شرح زیر اضافه کرده است :

« ماده 1107 قانون مدنی کیفیت نفقه را که بر عهده شوهر است به طریق متناسب با وضعیت زن مقرر داشته و در صورت عادت داشتن زن به داشتن خادم یا احتیاج به هزینه بیشتر برای مسکن و غذا ، در این صورت حق مطالبه آن را از شوهر خواهد داشت » .

ماهیت حق زن بر نفقه

مقصود از ماهیت یا طبیعت حق زن بر نفقه آن است که ببینیم آیا زن آنچه را که شوهر به عنوان نفقه به او می دهد مالک می شود یا فقط اذن در انتفاع به زن داده شده و او می تواند از آن استفاده کند .اگر زن مالک چیزی باشد که به عنوان نفقه دریافت کرده می تواند در آن تصرفات مالکانه انجام دهد ، چنانچه آن را بفروشد یا ببخشد ؛ ولی اگر اذن در انتفاع ( نفع بردن ) به او داده شده باشد ، بدون اجازه صاحب مال حق این گونه تصرفات را نخواهد داشت.

برای تشخیص طبیعت حق زن بر نفقه باید به اراده شوهر و عرف و عادت که مفسر اراده است رجوع کرد ؛ و نیز فقه اسلامی که چه بسا منطبق با عرف و عادت است می تواند ما را در این خصوص یاری دهد . برای تشخیص طبیعت حق زن بر نفقه باید بین اموال مصرف شدنی مانند خوردنیها ، آشامیدنیها ، عطر و صابون ، با توجه به اراده شوهر و عرف و عادت و عقیده فقهای امامیه ، می توان زن را مالک آنها تلقی کرد . پس اگر زن صرفه جویی کرده و قسمتی از این اموال را نگه داشته باشد ، می تواند هرگونه تصرفی در آن بنماید .

اما اموال دسته دوم ، یعنی اموالی که با انتفاع از آنها عین نابود نمی شود ، مانند مسکن ، اثاثه خانه ، لباس ، کفش و غیر آن ، همه این اموال از نظر عرف و عادت و اراده شوهر یکسان نیستند .

در مورد مسکن و اثاثه خانه معمولآ شوهر فقط اذن انتفاع از آنها را به زن می دهد و به اصطلاح فقهای امامیه ، مقصود امتاع ( نفع بردن ) است نه تملیک ؛ پس این اموال به مالکیت زن در نمی آید . از این رو شوهر هر لحظه می تواند آنها را بفروشد یا به اموال دیگری تبدیل کند . در مورد لباس و کفش و امثال آن ، فقهای امامیه اختلاف نظر دارند . بعضی گفته اند : شوهر اموال را برای انتفاع در اختیار زن می گذارد و زن مالک آنها نمی شود ، زیرا شوهر قصد تملیک آنها را به زن نداشته است و اصل هم عدم تملک زن نسبت به آنهاست . به علاوه با اذن در انتفاع مقصود از انفاق که رفع احتیاج زن است حاصل می گردد و نیازی به تملک زن نیست .

ماهیت نفقه در نکاح دائم

نفقه در نکاح دائم تعهدی است قانونی و از توابع ریاست شوهر بر خانواده است و مشروط به اطاعت و تمکین زوجه می باشد و عدم پرداخت آن ضمانت اجرای کیفری و حقوقی به همراه دارد و این تکلیف مرد به دادن نفقه ناشی از حکم قانون است و زوجیت سبب دین مربوط به انفاق و تمکین زن شرط یا مانع آن است .

بنابراین پرداخت نفقه اختصاص به نکاح دائم دارد و متعلق به زنی است که علاوه بر اینکه نکاح  دائم باشد باید از مرد تمکین و اطاعت نماید و هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود . یعنی اگر زن بدون عذر موجه حاضر نشود که با شوهر خود زندگی کند یا رابطه زناشویی داشته باشد یا با او در اداره خانواده همکاری کند ،  حقی بر نفقه ندارد که در این حالت زن را ناشزه گویند و مستحق نفقه نخواهد بود که اثر نشوز زن بر استحقاق نفقه را قانونگذار طی ماده 1108 قانون مدنی مورد تصریح قرار داده است .

این الزام مرد به پرداخت نفقه تا زمانی ادامه دارد که بتوان او را شوهر و سرپرست خانواده نامید و پس از انحلال نکاح ، زندگی مشترک زن و مرد از هم می گسلد و رابطه زناشوئی قطع می شود و هر کدام مسیر دیگری را بر می گزیند . در این وضعیت پس از انحلال عقد نکاح شوهر تکلیفی به پرداخت نفقه ندارد .

نفقه زن پس از انحلال ازدواج

نفقه زوجه پس از طلاق رجعی

طبق بند اول ماده 1109 ق . م . « نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده بر عهده شوهر است ، مگر اینکه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد … » . دلیل استحقاق نفقه در این مورد آن است که پس از طلاق رجعی رابطه زوجیت کاملا قطع نمی شود و در ایام عده آثار نکاح تا حدی باقی می ماند و زن در حکم زوجه تلقی می گردد .

نفقه زن آبستن در عده فسخ نکاح یا طلاق بائن

برابر بند دوم ماده 1109 ق . م . « … اگر عده از جهت فسخ نکاح یا طلاق بائن باشد ، زن حق نفقه ندارد ، مگر در صورت حمل از شوهر خود که در این صورت تا زمان وضع حمل حق نفقه خواهد داشت » . شک نیست که زن باید از شوهر خود آبستن باشد ، تا بتواند از او مطالبه نفقه کند ، چنانکه بند آخر ماده 1109 تصریح کرده است . در این مورد می توان گفت قانونگذار برای رعایت حال بچه ، زن را مستحق نفقه شناخته ، هر چند که رابطه نکاح کاملا منحل شده است .

نفقه زن آبستن در عده وفات

حال ببینیم آیا زن آبستن در عده وفات می تواند مطالبه نفقه کند . ماده 1110 پیشین قانون مدنی مقرر داشته بود : « در عده وفات زن حق نفقه ندارد » . با توجه به اطلاق این ماده و قول مشهور فقهای امامیه که ظاهرا مبنای ماده مذکور است ، باید گفت زن آبستنی که در عده وفات است استحقاق نفقه نخواهد داشت . لیکن شاید قبول این نظر دور از انصاف باشد .

چرا زن آبستنی که در عده وفات است استحقاق نفقه نداشته باشد ، اما زن آبستنی که در عده طلاق باین یا فسخ نکاح است بتواند مطالبه نفقه کند ؟ ممکن است گفته شود زن آبستنی که در عده وفات است از شوهر ارث می برد و از سهم الارث خود می تواند مخارج خویش را تامین کند . ولی ممکن است چیزی زائد بر دیون شوهر باقی نماند ، یا آنچه از ترکه متوفی پس از کسر دیون و وصایا به زن می رسد ناچیز باشد و کفاف مخارج او را ندهد . از این رو با توجه به عدالت قضائی و انصاف و ملاک ماده 1109 قانون مدنی ، بعضی از استادان حقوق گفته اند : ماده 1110 ناظر به زن غیر آبستن و زن آبستنی که در عده وفات است ، تا وضع حمل ، استحقاق نفقه از ترکه شوهر را دارد .

ماده 1110 ق . م . در سال 1381 به شرح زیر اصلاح شده است : « در ایام عده وفات مخارج زندگی زوجه عندالمطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه به عهده آنهاست ( در صورت عدم پرداخت ) تامین می گردد » . ظاهرآ نظر  نخستین قانونگذار بر آن بوده است که برای زن آبستن در عده وفات حق نفقه از ترکه شوهر قائل شود ؛ لیکن به علت ایراد شورای نگهبان ماده به طریق فوق اصلاح شده که متضمن حکم جدیدی نیست و از آن چنین بر می آید که نفقه زن آبستن در عده وفات تابع قواعد عمومی نفقه اقارب است ، یعنی زن فقط می تواند از خویشانی که تکلیف به انفاق اقارب است ، یعنی زن فقط می تواند از خویشانی که تکلیف به انفاق اقارب دارند مطالبه نفقه کند و این قاعده قبلا هم وجود داشته است .

ویژگی های نفقه زن

مقایسه با نفقه اقارب

نفقه زن در مقام مقایسه با نفقه اقارب ( خویشاوندان نسبی ) دارای ویژگی ها و مزایایی به شرح زیر است :

1 _ نفقه زن مقدم بر نفقه اقارب است ( ماده 1203 ق . م . ) : اگر کسی توانایی مالب نداشته باشد که هم به زن و هم به خویشاوندان نسبی خود نفقه دهد ، زن بر دیگران مقدم خواهد بود .

2 _ زن می تواند نفقه زمان گذشته خود را مطالبه کند و برای وصول آن در دادگاه اقامه دعوی نماید ، در حالی که « اقارب فقط نسبت به آتیه می توانند مطالبه نفقه نمایند » ( ماده 1206 ق . م . ) .

3 _ نفقه زن مشروط به فقر او یا تمکن مرد نیست : زن ، اگر چه ثروتمند باشد ، می تواند از شوهر خود نفقه بخواهد . در صورت خودداری شوهر از دادن نفقه و عدم امکان الزام او به انفاق ، قانون به زن حق می دهد که از دادگاه تقاضای طلاق نماید . ( ماده 1129 قانون مدنی ) . لیکن در نفقه ، اقارب فقر فقر یک طرف و تمکن طرف دیگر شرط است ( مواد 1197 و 1198 قانون مدنی ) . به علاوه در مقدار نفقه زن ، وضع اقتصادی شوهر در نظر گرفته نمی شود ، در حالی که نفقه اقارب با توجه به وضع اقتصادی منفق تعیین می گردد و تکلیف به انفاق تا حدی است که نفقه دهنده در وضع معیشت خود دچار مضیقه نشود ( ماده 1198 ق . م . ) .

4 _ نفقه زوجه تکلیف یک جانبه است و در حقوق ایران زن هیچگاه مکلف به دادن نفقه به شوهر خود نیست ، در حالی که نفقه اقارب یک تکلیف متقابل است .

5 _ طلب زن بابت نفقه طلب ممتاز است و در صورت ورشکستگی یا فوت شوهر و عدم کفایت اموال او برای پرداخت دیون ، بر سایر بدهی ها مقدم خواهد شد . لیکن نفقه اقارب دارای این خصوصیت نیست ، به استثنای نفقه اولاد که طبق تبصره 2 ماده 12 قانون حمایت از خانواده 1353 بر سایر دیون مقدم شده است .

قوانین مختلف راجع به حق تقدم زن در مورد نفقه

حق تقدم نسبت به نفقه در قوانین مختلف مورد توجه واقع شده است . ماده 1206 قانون مدنی در در این زمینه می گوید : « زوجه در هر حال می تواند برای نفقه زمان گذشته خود اقامه دعوی نماید و طلب او از بابت نفقه مزبور طلب ممتاز بوده و در صورت افلاس یا ورشکستگی شوهر ، زن مقدم بر غرما ( طلبکاران ) خواهد بود … » .

ماده 58 قانون تصفیه امور ورشکستگی مصوب 1318 طلبهای بدون وثیقه از تاجر ورشکسته را به پنج طبقه تقسیم کرده و نفقه زن را در طبقه چهارم قرار داده و در عین حال بر طلبهای عادی مقدم داشته است .

ماده 226 قانون امور حسبی مصوب 1319 هم در مورد بستانکاران متوفی به همین ترتیب عمل کرده است . ولی تبصره 2 ماده 12 قانون حمایت خانواده 1353 در این خصوص چنین مقرر داشته است : « پرداخت نفقه قانونی زوجه و اولاد بر سایر دیون مقدم است » .

ضمانت اجرای نفقه زن

تکلیف شوهر به انفاق و استحقاق نفقه از جانب زن دارای ضمانت اجرای مدنی و کیفری است .

ضمانت اجرای مدنی

ضمانت اجرای مدنی نفقه در موارد 1111 و 1112 و 1129 قانون مدنی مقرر شده است . طبق ماده 1111 « زن می تواند در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه به محکمه رجوع کند ؛ در این صورت میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد » .

هرگاه اجرای حکم دادگاه و الزام شوهر به دادن نفقه به علت سرسختی او و عدم دسترسی به اموالش یا به علت عجز شوهر از انفاق ممکن نباشد ، زن حق طلاق خواهد داشت ( مواد 1112 و 1129 قانون مدنی) .

بنابراین ضمانت اجرای مدنی نفقه یکی الزام شوهر به انفاق از طریق قضائی و دیگر طلاق در صورت عدم امکان الزام به تأدیه نفقه است .دادگاه هنگامی شوهر را به دادن نفقه ملزم خواهد کرد که رابطه زوجیت محرز باشد و شوهر نتواند امتناع زن از ادای وظایف زناشوئی را ثابت کند ( ماده 1108 قانون مدنی ) .

ضمانت اجرای کیفری

ضمانت اجرای کیفری ترک انفاق ، بعد از تصویب قانون حمایت از خانواده مصوب سال 1353 در ماده 22 پیش بینی شده بود که این ماده هم به موجب ماده 105 قانون تعزیرات مصوب سال 1362 نسخ شد . این ماده نیز به موجب ماده 642 قانون مجازات اسلامی 1375/03/02 نسخ گردید که طی آن قانونگذار مقرر می دارد : « هر کس با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمکین ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع نماید دادگاه او را از سه ماده و یک روز تا پنج ماه حبس محکوم می نماید» .

مطلقه رجعیه یا مطلقه بائن که مستحق نفقه می باشند در صورت استنکاف مطلق از دادن نفقه ، می توانند اعمال این ماده را خواستار شوند .

فقهای امامیه و شافعیه معتقدند در صورتیکه زوج از پرداخت نفقه امتناع کند حاکم نخست به زوج دستور می دهد که نفقه زوجه اش را پرداخت کند و چنانچه باز هم از اجرای دستور حاکم تخلف کرد ، حاکم به مقدار نفقه زوجه از مال شوهر اخذ و در اختیار زوجه قرار می دهد و چون ترک انفاق از معاصی الهی است حاکم می تواند زوج ار به خاطر ارتکاب معصیت تعزیر نماید .اگر زوج معسر و عاجز از انفاق باشد زوجه می تواند از حاکم درخواست طلاق کند .

 تمکین چیست ؟

تمکین دارای معنی خاص و عام است . تمکین به معنی خاص آن است که زن نزدیکی جنسی با شوهر را به طور متعارف بپذیرد و جز در مواردی که مانع موجهی داشته باشد از برقراری رابطه جنسی با شوهر سرباز نزند .البته این ویژه زن نیست ؛ شوهر نیز مکلف است در حدود متعارف رابطه جنسی با زن داشته باشد و در غیر این صورت بر خلاف وظیفه حسن معاشرت رفتار کرده است . بنابراین وظیفه برقراری رابطه جنسی از تکالیف مشترک به شمار می آید .

تمکین به معنی عام آن است که زن وظایف خود را نسبت به شوهر انجام دهد و از حدود قانون و عرف اطاعت کند و ریاست شوهر را در خانواده بپذیرد . پس اگر شوهر توقعات نامشروع یا نا متعارفی از زن داشته باشد ، زن مکلف به اطاعت از او نیست . مثلا اگر شوهر زن را از ادای فرائض مذهبی بازدارد ، یا از زن بخواهد که اموالش را به او انتقال دهد ، زن می تواند از اطاعت شوهر سرپیچی کند .

مرد می تواند رفت و آمد و مکاتبات زن را کنترل کند ؛ لیکن این کنترل نباید از حدود متعارف خارج باشد . هرگاه مرد بر خلاف متعارف از خروج زن از خانه و بازدید خویشان و دوستان جلوگیری کند ، رفتار او سوء معاشرت به شمار می آید . مقام ریاست خانواده برای مرد و وظیفه تمکین برای زن ایجاب می کند که هرگاه در امور خانواده و تربیت اولاد و معاشرتها و اعمال زن اختلاف نظری بین زن و مرد وجود داشته باشد ، زن از نظر شوهر پیروی کند ، مگر اینکه مجوز قانونی برای عدم اطاعت از شوهر وجود داشته باشد .

ضمانت اجرای تمکین

هر گاه زن تمکین نکند و ناشزه باشد ، شوهر می تواند به دادگاه مراجعه کرده ، الزام زن را به تمکین بخواهد . به نظر می رسد که حکم دادگاه به تمکین که در عمل دادگاه ها هم دیده می شود اشکالی ندارد ، لیکن الزام مادی و فیزیکی زن به تمکین در مقام اجرای حکم دادگاه هم با شخصیت زن و حقوق مربوط به شخصیت وی منافات دارد و هم غیر عملی و بی فایده است . به علاوه زن در صورت عدم تمکین نمی تواند از شوهر مطالبه نفقه کند . ماده 1108 قانون مدنی در این زمینه مقرر می دارد : « هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود » . بنابراین اگر زن مانع مشروع و عذر موجهی در عدم تمکین داشته باشد ، حق وی نسبت به نفقه ساقط نخواهد شد .

مثلا اگر زن به علت خطری که از جانب شوهر متوجه او می شود از ماندن در خانه شوهر خودداری کند ، یا به علت ابتلاء شوهر به بیماری های مقاربتی از نزدیکی با او امتناع نماید ، این امتناع مانع حق نفقه نخواهد بود ( ماده 1127 قانون مدنی ) .

  • نکته : نشوز شوهر یا عدم ایفاء وظایف زناشویی از جانب وی نیز دارای ضمانت اجرای حقوقی است و زن می تواند با مراجعه به دادگاه الزام شوهر به انجام وظیفه درخواست نماید . به علاوه نشوز شوهر سوء معاشرت به شمار می آید و اگر از مصادیق عسر و حرج باشد ، زن می تواند از دادگاه درخواست طلاق کند .

نشوز چیست ؟ و به چه زنی ناشزه گفته می شود ؟

عدم تمکین در اصطلاح حقوقی نشوز و زنی که از شوهر اطاعت نمی کند ناشزه نامیده می شود .

نشوز در لغت به معنای ارتفاع و بلند شدن و در اصطلاح حقوقی نافرمانی یکی از زوجین است . نافرمانی زوج و عدم ایفاء وظایف زناشویی از ناحیه او نیز در فقه اسلامی نشوز نامیده می شود . هرگاه نافرمانی و وظیفه نشناسی از هر دو طرف باشد ، آن را شقاق نامیده اند .ولی در حقوق امروز نشوز را معمولا برای نافرمانی زن به کار می برند .

نحوه مطالبه نفقه

طبق قانون جدید ، در صورتی که محرز شود الزام کسی که پرداخت نفقه بر عهده او قرار دارد ممکن نیست ، دادگاه با درخواست خواهان می تواند به میزان و معادل نفقه استحقاقی از اموال غایب یا مستنکف در اختیار واجب النفقه یا متکفل مخارج وی قرار دهد .با توجه به کلمه الزام که در ماده 1205 جدید بکار رفته است و با استفاده از ملاک مواد 1111 و 1112 قانون مدنی می توان گفت دادگاه باید بدوآ حکم به الزام منفق ( کسی که نفقه را پرداخت می کند ) به پرداخت نفقه صادر کند و در صورت عدم اجرای حکم مذبور دادگاه می تواند از اموال منفق به مقدار نفقه در اختیار واجب النفقه قرار دهد .

ولی لازم به ذکر است که مشخص نشده است دادگاه نفقه آینده زوجه و اقارب را برای چه مدت باید محاسبه نموده ، معادل آن را از اموال مستنکف یا غایب در اختیار واجب النفقه قرار دهد . می توان گفت اختیار این امر با دادگاه است که با توجه به اوضاع و احوال تصمیم خواهد گرفت .

نفقه زن شاغل

طبق ماده 1102 قانون مدنی همین که نکاح به طور صحت واقع شود روابط زوجیت بین طرفین و حقوق و تکالیف زوجین در مقابل همدیگر برقرار می شود . حقوق شامل مهریه و نفقه و تمکین و … می  باشد و  همچنین طبق ماده 1106 قانون مدنی در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است . طبق قانون صرف برقراری رابطه زوجیت شوهر ملزم به پرداخت نفقه به همسر خویش است و این قانون شامل تمام زن ها می باشد و زن شاغل و خانه دار هم شامل گرفتن نفقه  از شوهر خود خواهند بود . لازم به ذکر است شرط دریافت نفقه تمکین زن خواهد بود و در صورتی که زن به شوهر خود تمکین نکند شامل دریافت نفقه نخواهد بود .

نفقه زن مطلقه باردار

طبق ماده 1109 قانون مدنی نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده بر عهده شوهر است مگر اینکه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد لیکن اگر عده از جهت فسخ نکاح یا طلاق بائن باشد زن حق نفقه ندارد مگر در صورت حمل از شوهر که در این صورت تا زمان وضع حمل حق نفقه خواهد داشت . طبق این ماده نفقه زن باردار تا زمان حمل بر عهده شوهر است و شوهر مکلف به پرداخت نفقه زن خود تا وضع حمل می باشد .

نفقه زن بعد از فوت همسر

طبق ماده 1110 قانون مدنی در ایام عده وفات ، مخارج زندگی زوجه عندالمطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه بر عهده آنهاست ( در صورت عدم پرداخت ) تأمین می گردد . طبق این ماده زنی که شوهرش فوت کند در زمان عده وفات می تواند نفقه خود را دریافت کند و زن فقط در مدت عده وفات که چهار ماه است می تواند نفقه خود را از کسانی که پرداخت نفقه بر عهده آنهاست دریافت و در صورتی که اقارب متوفی حاضر به پرداخت نفقه نشوند می تواند از اموال آنها نفقه خود را تأمین کند .

نفقه زن در دوران عقد

در مورد نفقه در زمان عقد اظهار نظر های متفاوتی وجود دارد ولی با توجه به ماده 1102 که مقرر می دارد همین که نکاح به طور صحت واقع شود روابط زوجیت بین طرفین و حقوق و تکالیف زوجین در مقابل همدیگر برقرار می شود می توان این برداشت را کرد که از زمان انجام عقد و ثبت آن در دفترخانه رسمی ثبت ازدواج حقوق زن که یکی از آنها نفقه می باشد بر ذمه زوج خواهد بود و بعد از ثبت ازدواج به نفقه به زوجه تعلق خواهد گرفت . لازم به ذکر است که که تعلق نفقه در دوران نامزدی در صورتی که زوج حاضر به انجام مراسم عروسی باشد و زوجه تمکین ننماید از گرفتن نفقه نیز منع خواهد شد و نفقه به زوجه تا زمان تمکین تعلق نخواهد گرفت .

نفقه زوجه در صورت غایب یا مفقود الاثر بودن زوج

در صورتی که زوج مفقود الاثر یا مجهول المکان باشد زوجه به دادگاه مراجعه و درخواست نفقه می دهد و حاکم شرع نیز از اموال زوج غایب به مقدار نفقه ، میزانی را تعیین و به زوجه خواهد داد .

شرایط نفقه در عقد موقت

طبق ماده 1104 قانون مدنی در عقد انقطاع زن حق نفقه ندارد مگر اینکه شرط شده یا آنکه عقد مبنی بر آن جاری شده باشد . در توضیح این ماده در عقد موقت زن حق دریافت نفقه را ندارد مگر اینکه در زمان عقد زوجین مقدار مشخصی را برای نفقه تعیین کرده باشند و یا عقد مبنی بر دریافت نفقه از زوج جاری شده باشد که در این صورت زن حق دریافت نفقه را خواهد داشت .

نفقه زوجه در صورت صغیر بودن زوج

با توجه به این موضوع که ولایت شخص صغیر با پدر و یا پدر بزرگ شخص است پس پرداخت نفقه زنی که شوهرش صغیر است به عهده پدر یا پدر بزرگ شخص صغیر است . در صورت فوت یا حجر پدر ولایت وی ساقط و به عهده پدر بزرگ شخص است . اگر شخص صغیر ولی خاص نداشته باشد نصب او قیم او خواهند بود و در صورتی که نصب هم نداشته باشد دادگاه برای او قیم تعیین خواهد کرد و نفقه را از شخص قیم خواهند گرفت .

نحوه مطالبه نفقه و ارائه دادخواست حقوقی

در صورتی که زن بخواهد نفقه ایام گذشته خود را دریافت کند باید دادخواست حقوقی به دادگاه ارائه و چون دعوای نفقه مالی است باید به میزان مبلغ مورد مطالبه تمبر الصاق و آن را به دادگاه تقدیم کند . در صورت عدم پرداخت نفقه از طرف زوج زوجه می تواند دادخواست طلاق به دادگاه ارائه کند .

نحوه محاسبه نفقه زن

نحوه محاسبه میزان نفقه

نحوه تعیین میزان نفقه فرمول خاصی ندارد و نفقه هر شخص می تواند با شخص دیگر متفاوت باشد . لذا با توجه به اینکه در قانون مبلغ خاصی را برای مبلغ مهریه تعیین نکرده و در ماده 1107  که مقرر کرده  همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن ، البسه ، غذا ، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض ، در این شرایط دادگاه و حاکم شرع نسبت به هر شخص و شرایط زندگی ، میزان تحصیلات ، عرف و عادات و سایر مسائل مربوط به آن میزان نفقه را تعیین خواهد کرد .

۲ نظرات
  1. sadeghghalam می گوید

    مطالب خوبی دارید لطفآ در مورد نفقه فرزند هم یک مطلب بنویسید . با تشکر از مدیریت سایت

    1. محمد ناصح منصوری می گوید

      سلام دوست عزیز حتماَ مطلب در مورد نفقه فرزند هم خواهیم گذاشت .

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.